Hesperian Health Guides

Zo kase, zo dejwente, ak antòs

An premye, se pou nou gade pou wè si zo a kase, si li dejwente, osinon si li foule. Anpil fwa nou mal pou nou konnen, san fè radyografi. Si nou pa ka konnen si li kase, dejwente, osinon foule, kenbe zo a nan yon pozisyon fiks. Chache konkou. Epitou, li ka gen plis pase yon sèl blese; pa egzanp, zo a ka dejwente e kase, toulede.

Ba li medikamen pou kalme doulè a, tankou parasetamòl osinon ibipwofèn.

yon bra ki kase.
Zo kase:
Zo a difòm. Li pa dwat, osinon moun nan ka montre ak yon sèl dwèt kote zo a fè l mal. Si li pa fè mouvman, sa pa fè l twò mal. Li ka menm pa fè mal ditou. Genyen de zo ki kase ki pa difòm, yo rete dwat. Se radyografi ki pou di si li kase.
yon zepòl ki dejwente
Zo dejwente (zo ki soti nan plas li nan jwenti a):
Jwenti a difòm. Li pa ka fè mouvman ak manm lan.
 [yon ponyèt ki anfle.
Antòs ak foulay:
Li anfle bò yon jwenti epi sa fè l mal.

Zo kase

Le yon zo kase, se pou nou kenbe zo a nan yon pozisyon fiks, jis nou jwenn yon moun ki gen esperyans, ki konn remete zo nan plas yo. Pou zo ki kase a pa fè mouvman, kenbe li an plas ak yon moso katon di ki pliye, yon moso bwa, yon moso tach, osinon nenpòt bagay di ki dwat.

Ki jan pou nou fè yon aparèy ki pou kenbe yon zo nan yon pozisyon fiks


Premye bagay:
Mete bra li nan pozisyon nòmal li. Mete koud la pou li yon ti jan pliye.
NWTND fa Page 29-1.png
Dezyèm bagay:
Mare l ak yon pansman, twal gaz, osinon yon ti twal fen, osinon sèvi ak manch rad li.
NWTND fa Page 29-2.png
Twazyèm bagay: Poze bra li sou aparèy ki pou kenbe l fiks la. Mete yon woulo twal nan men li. Si se yon janm, fè l lonje janm lan sou aparèy la.
NWTND fa Page 29-3.png
Katryèm bagay: Mare bra li e aparèy la ansanm avèk yon pansman osinon yon bann twal pou kenbe l fiks.
NWTND fa Page 29-4.png

Pa kouvri dwèt ak zòtèy yo. Voye je nou sou yo souvan pou asire ke yap rete cho epi yo pap angoudi (mouri).

NWTND fa Page 29-5.png
Lè zo kwis la kase, pi bon bagay pou fè se pou nou mare moun blese a nan yon aparèy konsa.
NWTND fa Page 29-6.png
Si se yon dwèt osinon yon zòtèy ki kase, mare li ak yon dwèt osinon yon zòtèy ki akote li. Mete ti moso twal gaz osinon twal ant yo.

Ki jan pou nou fè yon echap

Nou ka fè yon echap pou pwoteje ak soutni yon bra osinon yon zepòl ki blese.

Pran yon kare twal; pliye l pou fè yon triyang; poze bra a sou kote li pliye.
Soutni koud la.
Mare l dèyè kou li.

Ki jan pou nou remete yon zo nan plas li

Rete tann manm lan dezanfle anvan nou remete yon zo nan plas li.

Si zo a pa dwat, si nou remete li nan plas li, li va geri pi vit. Men si nou pa konnen ki jan pou fè l, nou ka fè plis donmaj toujou. Sa ki pi bon, se pou nou fè l ak konkou yon moun ki gen esperyans, ki konn fè sa deja. Nan anpil kominote genyen ajan sante osinon lòt moun ki konn remete zo nan plas.

Premye bagay:
Ba li medikaman ki pou kalme doulè a. Nou mèt mete sou li yon grenn kalman, tankou dyazepam osinon lorazepam, ki ka ede li poze san li.

Dezyèm bagay:
Mande moun kap ede nou an pou li kenbe manm lan pou li pa fè mouvman. Se pou li kenbe l anwo kote ki kase a. Oubyen mare l ak yon bagay ki solid, ki pap bouje.

Sa montre nou ki jan yap rale sou yon ponyèt ki kase.

Twazyèm bagay:
Nou menm, pran pati manm lan ki pi ba kote ki kase a. Rale l ak tout fòs, dousman dousman. Pa rale l sèk. Rale l ase fò pou separe bout zo ki kase yo.

Sa montre nou ki jan pou remete yon zo kase nan plas li.

Katryèm bagay:
Lè bout zo ki kase yo separe, remete de bout yo nan plas yo tou dousman. Kite bout zo yo tounen ansanm.


ATANSYON! Pa eseye remete zo kase nan plas si: li sanble zo a kase jis nan jwenti a, osinon zo a kase nan plizyè kote. Sa bay moso zo ki tou detache kap ‘flote’. Pa rale sèk sou yo, epi pa fòse zo ki kase tounen nan plas yo. Sa ka deranje li pi mal, epi donmaje moun nan pou tout rès lavi li. Chache konkou.


Ki jan pou nou fè yon plat pou yon zo kase

Nou ka fè yon plat ak moso twal ansanm avèk yon melanj siwo osinon yon melanj plat ki vin di lè li fin chèch.

Nan peyi Mexique (Meksik), genyen de kalite plant yo sèvi ak yo pou fè plat. Nan peyi Inde (Enn) yo sèvi ak yon melanj blan ze ak zèb. Toulede metòd yo sanble youn ak lòt. Nou ka sèvi ak nenpòt plant ki bay yon siro, ki di lè li fin chèch. Fòk siwo a pa irite po a. Dabitid, yo bouyi plant nan dlo jis li tounen yon siwo pwès. Oubyen sèvi ak plat de pari, melanje ak dlo.

Rete tann manm lan dezanfle anvan nou mete plat la. Sa ka pran jiska 8 jou. Annatandan, soutni manm lan ak aparèy la e yon echap.

Premye bagay:
Fòk nou sèten zo a byen dwat. Fòk de bout zo yo nan plas yo. Fè konparezon ant manm ki blese a ak manm ki pa blese a. Yo toulede dwe gen menm longè ak aparans.

Dezyèm bagay:
Mete manm lan nan pozisyon sa a.

Pliye koud la, pous anwo, dwèt yo lejèman koube — kòm lap kenbe yon gode
NWTND fa Page 31-1.png
Jenou lejèman koube. Je pye (chevi) nan pozisyon li ye lè li kanpe debou.
NWTND fa Page 31-2.png

Twazyèm bagay:
Mare manm lan ak yon twal fen, pa twò sere, osinon ak twal gaz. Lè nou mete plat la, sa dwe kouvri jwenti ki pi wo a ak jwenti ki pi ba kote zo a kase.

Katryèm bagay:
Mare l ak koton wat, osinon koton ki sou grenn pye kapòk. Mete plis koton kote zo yo fè pwen, tankou sou je pye yo, men pa mete twòp, sitou sou kote ki kase a.

Senkyèm bagay:
Tranpe bann twal, dra ki pwòp, osinon pansman yo nan siwo a osinon nan melanj plat la.

NWTND fa Page 31-3.png

Sizyèm bagay:
Fòme plat la pou li kouvri kote banday yo ye. Pa kouvri ni dwèt ni zòtèy. Plat la dwe ale byen sou manm lan, men li pa gen dwa twò sere.

NWTND fa Page 31-4.png
Sa montre nou ki jan nou dwe pran premye twal ki sou manm lan, epi tounen l alanvè sou plat la.

Sètyèm bagay:
Premye twal nou te mete sou manm lan, pran li, epi tounen l alanvè, sou plat la. Fe rebò plat la lis, kòm sa.

Yon fwa plat la fin fèt, fè repoze manm lan. Leve l pi wo pase kè moun nan. Sèvi ak beki pou li ka mache san mete janm ki kase a atè.

Lè plat la fin fèt, si dwèt li osinon zòtèy li koumanse anfle, si yo fè pi mal, si yo tounen wouj, blèm, osinon ble, si yo angoudi, wete plat la touswit. Si nou pa wete yon plat ki twò sere, sa va fè moun nan pèdi manm li.

Konbyen tan sa fè pou zo kase pran? Yon timoun geri nan kèk senmenn. Zo kase kay vye granmoun ka pran de mwa pou yo geri. Pafwa yo pap janm pran. Kite yon bra kase nan plat la omwen yon mwa. Pou yon janm kase, se omwen de mwa.

Pou wete plat la, tranpe l nan dlo. Pran prekosyon lè nap koupe pou wete plat la. Lè nou fin wete l, menaje manm ki te kase a. Si moun nan te pote plat la pandan yon mwa, se pou li menaje l yon mwa ankò. Se ti pa ti pa pou li reprann aktivite li, tankou mache sou yon janm ki te kase.

Zo kase ki pete po a pou l parèt deyò (frakti ki louvri)


NWTND fa Page 32-1.png

Nan yon ka konsa, toujou gen gwo danje enfeksyon. Netwaye blese a ak anpil dlo. Fè dlo a koule sou li pandan 5 minit pou pi piti. Mete yon aparèy sou manm lan. Bay seftriyakson, kloksasilin, klendamisin, OSINON sefaleksin. Chache konkou.

Si nou pa ka jwenn konkou touswit, byen netwaye blese a, epi panse l lejèman ak twal gaz esterilize. Chanje twal gaz la souvan. Si twa jou gen tan pase epi nou pa wè siy enfeksyon, eseye replase zo a, fèmen blese a, epi mete yon plat sou li.

Zo dejwente (zo ki soti nan plas li nan yon jwenti)

NWTND fa Page 32-2.png

Eseye fè zo a tounen nan plas li. Pi bonè nou fè sa, pi byen sa mache. Plis nou tann, plis lap rèd pou remete li nan plas li.

Pou regle pwobèm lan, rale zo a dousman yon ti jan sou deyò. Se pou zo a fè ‘vloup’ tounen nan plas li. Yon demi èdtan anvan nap eseye fè sa, bay moun nan yon medikaman pou kalme li, pa egzanp, dyazepam, ansanm avèk yon medikaman pou kalme doulè, tankou ibipwofèn. Si nou pa reyisi remete li nan plas li, chache konkou.

Lè nou fin remete yon zo nan plas li, kenbe l san fè mouvman pandan 2 osinon 3 senmenn. Sèvi ak yon aparèy osinon yon echap. Li mèt pran yon medikaman pou doulè, tankou ibipwofèn, lè li bezwen li. Depi doulè a ba li souf pou pèmèt li fè ti mouvman, wete jwenti a nan echap la chak detwaz èdtan. Flechi li dousman osinon fè ti mouvman won avè l. Pou zepòl dejwente, se pou li kite bra a pandye sou kote, epi fè kèk ti mouvman won san fòse twòp. Evite fè fòs ak manm lan pou de twa mwa. Sa pran anpil tan pou yon zo dejwente ka fin geri nèt.

Si sa fè l mal anpil aprè nou fin remete yon zo ki dejwente nan plas li, se ka yon zo ki kase.

Zepòl dejwente

Rale fò sou anwo ponyèt la, sou anba. Oubyen fè moun nan kenbe yon bokit ki gen 5 rive 7 kilo dlo ladan l pandan 15 rive 20 minit. Sa va rale bra a anba. Zepòl la dwe tounen nan plas li.

Sa montre nou yon moun kap kouche sou yon tab pandan yon lòt moun ap rale bra li pa anba.
[Sa montre nou ki jan nou dwe pouse sou pwent omoplat la, (gwo zo pa dèyè ki atache sou zepòl la.)
Si li pap tounen nan plas li, pouse dousman ak pous nou sou pwent omoplat la. Li dwe fè ‘vloup’ tounen nan plas li.
OSINON

Vire bra moun nan sou nou, dousman, konsa. Li ta pi bon si nou jwenn yon moun ede nou kenbe kò malad la pou li pa fè okenn mouvman. Se sèl bra li ki pou vire.
Yon moun kap kouche sou do li, pandan yon lòt fè vire bra li.
Yon echap ki kenbe bra li nan plas li.

Lè fini, mete yon echap konsa pou zo a pa chape kò li ankò.


Koud dejwente


Premye bagay:
Fè moun nan kouche. Mete bwa ponyèt la dwat ak anwo ponyèt la, pou zo yo fè yon liy dwat.

NWTND fa Page 34-1.png


Dezyèm bagay:

Fè moun kap ede nou an kenbe anwo ponyèt la fò. Rale bwa ponyèt la, epi, dousman, fè pliye koud la.
NWTND fa Page 34-2.png


Twazyèm bagay:

Koulye a, peze dwat anba sou anwo ponyèt la toutotan nou fin pliye koud la. Se pou koud la fè ‘vloup’ tounen nan plas li. Mete yon aparèy sou koud la pou li pa chape kò li ankò.

Yon aparèy ki soti ponyèt la pou rive anwo koud la.


ATANSYON! Si sa mande anpil fòs, kanpe la! Nou ka menm kase yon zo. Mete yon aparèy (echap) konsa sou koud la. Chache konkou.

Dwèt dejwente

Rale dwèt la ak fòs. Epi pouse zo dwèt nan plas li.

NWTND fa Page 34-4.png
Mare yo ansanm, dwèt ki dejwente a ak dwèt ki a kote l.

Foulay ak antòs

(blese ki rive lè venn nan yon jwenti chire osinon fòse anpil aprè yon fo mouvman)

NWTND fa Page 35-1.png
Siy ki fè nou rekonèt li
  • Li anfle
  • Li fè mal
  • Li gen mak ble osinon mak wouj
Trètman
  • Poze manm lan. Evite kanpe sou li. Evite fè fòs ak manm lan pandan 3 rive 4 senmenn.
  • Glas: mete glas sou antòs la pandan 30 minit chak 2 rive 4 èdtan. Nan kèk jou, nou ka ralanti sou sa .
  • Konpresyon: mare l byen ak yon pansman.
  • Leve l wo: leve kote ki fè antòs la sou yon zòrye, osinon sou yon dra pliye. Fè l toutan okòmansman. Lè kèk jou fin pase, leve l chak de twa zèdtan.


Si nou fè sa jan li ekri anwo a, sa va soulaje doulè ak anfle a. Si moun nan tanmen fè l depi li blese, epi lap fè sa dri, sa va ede blese a geri pi vit. Epi antòs la pa fasil bay pwoblèm kap rete sou li.

Evite fè fòs ak manm lan; pa kanpe sou yon pye foule. Antòs ak foulay pran yonn osinon de senmenn konsa pou yo geri.

Ki jan pou nou mare yon pye

Sa montre nou ki jan pou nou mare yon pye ak je pye.
Kòmanse tou pre zòtèy oubyen dwèt yo.
Mare l byen, men pa twò sere. Dwèt ak zòtèy yo dwe rete cho; yo pa gen dwa angoudi (li pa ka santi anyen).