Hesperian Health Guides

Kriz sik (dyabèt)

Maladi sik se yon maladi ki fè kò yon moun pa kapab trete sik ki nan manje a. Si li vin gen twòp sik nan san li, oubyen, si li pa gen ase, li ka dekonpoze sibit. Moun ki gra pi pote pou yo gen maladi sik, men nenpòt moun ka genyen l.

Si nou konnen yon moun ki gen pwoblèm ki soti nan maladi sik la, men nou pa sèten si sik nan kò li twò ba, osinon si li twò wo, trete li kòm li twò ba. Epi chache konkou doktè.

Lè pa genyen ase sik nan san

Si yon moun pran ensilin, osinon lòt remèd maladi sik, sik nan san li ka bese twòp. Men sa ki fè sik nan san vin twò ba: li pran twòp medikaman, li pa manje ase, li fè twòp travay di, li tann twò lontan pou li manje, oubyen li bwè alkòl.

Lè sik nan san yon moun twò ba, li ka maladwat, li bwouye, nèvè, osinon irite. Li ka swe oubyen tranble. Si sa rive, fòk li manje. Si li pa manje, maladi ap vin pi rèd toujou. Epitou, li pral gen pwoblèm grav ki ekri anba.

Siy ki montre gen danje
Yon gason ki prèske pa ka mache, men fanm lan fè kòm li pa wè li.
Yon moun ki gen sik nan san li twò ba ka sanble ak yon moun ki sou. Konsa moun pa rekonèt jan li malad grav.
  • Li mal pou li mache, li fèb.
  • Li wè twoub.
  • Li bwouye, li aji yon ti jan dwòl, (li sanble ak yon moun ki sou).
  • Li endispoze.
  • Li fè kriz


Tretman

Si li gen konnesans, fè vit ba li sik, ji fwi, kola, sirèt, osinon yon gode dlo ak kèk kiyè sik ladan l. Lè li santi li refè, se pou li manje manje chodyè. Lè 15 minit fin pase depi nou ba li sik, si li toujou bwouye, li poko fè mye, chache konkou.

Si li endispoze, mete yon ti kras sik osinon siwo myèl anba lang li. Kontinye ba li sik ti kras pa ti kras. Sa pran tan pou sik la pase nan san kò a. Lè li reveye, ba li ankò.

Lè genyen twop sik nan san

Yon moun ki soufri maladi sik (dyabèt) ka gen twòp sik nan san li. Sa rive lè li manje twòp, li pa bay kò li mouvman jan li te konn fè l, li malad grav, osinon li trape yon enfeksyon, li pa pran medikaman pou maladi a jan li dwe pran li, oubyen li manke dlo nan kò li. Sa ka rive menm si yon moun pa konnen li gen maladi sik. Si nou wè siy ki ekri anba, chache konkou doktè:

Siy ki fè ke nou konnen yon moun ap fè sik
  • Li swaf; toutan li bezwen bwè dlo.
  • Li pipi tanzantan epi li pipi anpil.
  • Li wè twoub.
  • Li pèdi pwa.
  • Li gen anvi vomi ak vomisman.
  • Li gen vant fè mal.


Si nou pa trete yon moun ki gen twòp sik nan san li, se gwo danje. Li ka endispoze oubyen li ka menm mouri. Si nou wè siy danje ki ekri anba, chache konkou doktè:

Siy ki montre gen danje
  • Kè li bat vit
  • Souf li santi tankou fwi.
  • Po li chèch.
  • Tansyon li ba.
  • Li depale.
  • Souf li anlè, li fò.
  • Li endispoze.


Tretman

Mennen moun malad la nan yon sant touswit. Si li gen konnesans, ba li bwè anpil dlo, ti kras pa ti kras.

Si nou sèten lap fè sik, epi nou konnen ki dòz ensilin lap pran, ba li yon ti dòz pandan nou sou wout. Men si li pa gen ase sik, epi nou ba li ensilin, sa ka pote l ale.