Hesperian Health Guides
Kisa pou n fè si n sibi kadejakk
SanteWiki > Kote Fanm Pa Jwenn Doktè > Chapit 19: Kadejak ak atak seksyel > Kisa pou n fè si n sibi kadejak
Pa mete reskonsablite a sou tèt nou. Nou pa t merite yo fè kadejak sou nou. Nou pa t fè anyen ki ba yon sanzave dwa fòse n kouche avè l.
- Kiyès nou ka mande konkou?
- Èske nou vle al lapolis?
- Ki kote nou ka al chèche laswenyay?
- Èske nou vle fè yo arete kadejakè a pou yo jije l?
Lè viktim nan se yon moun nou konnen
- Montre l nou konnen se pa fòt li. Se pou n fè solidarite ak li. Ede l deside sa l dwe fè. Fè l konnen l ap toujou ka kontinye viv nòmalman..
- Si l pa vle mete zafè l nan lari, fòk nou respekte sa.
- Pa rakonte ankenn lòt moun koze a sèl si se li menm viktim nan ki vle sa
- Mennen viktim nan kay travayè sante, nan lapolis, kay yon sikològ, kay avoka, oubyen nan tribinal, si l vle fè sa.
- Si n konn kadejakè a, pa pwoteje l. Vakabon konsa se danje pou tout fanm k ap viv nan kominote a.
Si n ap pran desizyon pou n sèvi ak lalwa fòk nou fè l ak tèt repoze.
- Èske n ap jwenn yon moun k ap mennen n lapolis?
- Èske lòt fanm nan kominote a ki sibi kadejak konn jwenn sipò nan lajistis?
- Èske n vle koze a rete sekrè? Èske lapolis ka anpeche lòt moun jwenn enfòmasyon sou kadejak la?
- Èske moun ki fè kadejak la te fè n menas pou l maspinen nou plis ankò, si n pote plent?
- Si yo reyisi arete moun ki fè kadejak la epi nou ka bay prèv li fè zak la toutbon vre, ki kalite kondanasyon l ap jwenn?
Si n pa ka jwenn ankenn travayè sante ki ka ban n laswenyay, se pou n suiv konsèy anba. Enfòmasyon sa yo ap ede n pwoteje tèt nou kont kèk nan pwoblèm nou ka genyen yo oubyen y ap ede n trete yo.
Si n vle al lapolis, fòk nou fè sa touswit apre n fin sibi kadejak la. Pa pwòpte kò nou epi mete rad ki te sou nou yo nan yon sak. Al lapolis ak sak la. Mak ki sou kò nou ansanm ak rad yo ap sèvi n kòm prèv. Mande yon zanmi pou l ale avè nou. Lè n rive lapolis la, se pou n mande pou yo fè yon travayè sante konsilte nou, si sa posib.
Si n pa vle al lapolis oubyen si n pa ka ale touswit, se pou n al wè yon travayè sante kanmèm - menm si nou pa t pran twò gwo chòk. Fè travayè sante a konnen nou sot sibi yon kadejak. Fòk li konsilte n pou l wè si n pa blese oubyen si n pa gen mak kou sou nou. Fòk li ban n kèk medikaman tou kont gwosès ak MST. Mande travayè sante a pou l ekri sou yon fèy papye tout rezilta konsiltasyon an. Pou lapolis ak lòt moun nan kominote a, se sa k ap sèvi kòm prèv kadejak la.
Lè n resevwa yon fanm ki sibi kadejak:
Fòk nou pran ka l. Se pou n montre l kijan nou konprann ka l. Pa kondane l. Kòm li ka gen pwoblèm pou l kite n gade kò l oubyen touche l, se pou n esplike l tout bagay. Nou dwe tann li pare pou sa. Pa bliye, pwoblèm li genyen akòz kadejak la ka dire lontan. Sa ka menm dire plizyè ane.
Trete pwoblèm sante li yo. Ba l medikaman k ap pwoteje l kont maladi seksyèlman transmisib gwosès. Si fanm nan ansent, ede l pran desizyon li vle pran an.
Ekri sou yon papye non moun ki te fè kadejak la ak tout sa k te pase. Si klinik la pa abitye kenbe dosye, prepare yon dosye epi konsève l yon bon kote. Si n kapab, fè yon desen ki montre fas fanm nan ansanm ak do li epi se pou n make tout kote li gen maleng yo. Montre l papye a oubyen di l sa k ladan l. Fè l konnen li ka ale ak papye sa a devan lajistis pou apiye plent lan.
Pou chache solisyon pwoblèm. Mande l si l gen moun pou l pale. Ede l repran konfyans nan tèt li epi ede l rejwenn kontwòl sou tèt li.
Ede l pran desizyon l ap pran yo poukont li. Si l vle al lajistis ede l jwenn avoka ki ka ba l kout men. Ede l jwenn lòt òganizasyon nan kominote a k ap pote kole ak fanm ki sibi kadejak.
Ede l rakonte zanmi l oubyen fanmi l sa k te rive l la. Nou ka montre fanmi an ki jan pou yo sipòte viktim nan jouk li refè. Pa bliye manm fanmi an bezwen èd tou pou regle pwòp pwoblèm pa yo akòz koze kadejak sa a.
SI N PRAL LAPOLIS
|
| Gen kèk peyi kote medam yo te travay ansanm ak lapolis pou yo te ka jwenn kèk polis fanm ki resevwa fòmasyon espesyal pou yo ka ede fanm ki sibi kadejak ak lòt fòm vyolans. |
Toujou mache ak yon moun ak nou lè n pral lapolis.
Yo fè krim prèske tou patou sou latè. Men pou n bay prèv yo fè kadejak sou nou, sa ka pran anpil tan e sa ka difisil anpil pou nou. Lapolis ap poze n kesyon sou sa k te pase a. Si n konn kadejakè a, di polis yo ki moun li ye. Si n pa konnen l, se pou n bay kèk enfòmasyon sou fòm tèt li ak sou fòm kò l. Nou kapab byen oblije akonpaye lapolis, lè yo pral dèyè malandren an. Yo ka mennen nou lakay yon doktè k ap travay nan domèn lajistis. Doktè sa a ki travay ansanm ak lapolis pa gen pou l ban n laswenyay, travay li se chache prèv kadejak la.
Si yo poze lapat sou moun ki fè kadejak la, n ap gen pou n lonje dwèt sou misye swa devan lapolis, swa devan yon jij. Si gen jijman nan tribinal, fòk nou chache yon avoka ki te fè eksperyans deja nan defann fanm ki sibi kadejak. Avoka sa a ap eksplike nou ki jan sa ka pase epi l ap prepare pwosè a ansanm avè n. Toujou mennen yon lòt moun avè n. Jijman nan tribinal kont yon nèg ki fè kadejak pa janm dous pou fanm ki viktim nan. Lè n ap rakonte sa k te pase a, nou ka santi n ap sibi vyolans kadejak la nan tout kò n, yon lòt fwa ankò. Se pa tout moun k ap konprann nou. Gen kèk moun ki gen dwa menm vle kondane nou oubyen yo gen dwa di se manti n ap bay.