Hesperian Health Guides
Sèks, wòl fanm ak wòl gason
Tout moun vin sou latè, oubyen ak yon kò fanm, oubyen ak yon kò gason. Se diferans ant 2 fòm kò sa yo ki pèmèt nou konnen ki moun ki fanm, ki moun ki gason. Se sa yo rele sèks moun nan. Tout moun rete ak menm sèks sa a, depi yo soti nan vant manman yo, jiskaske yo antre anba tè.
Lè y ap pale de wòl yon moun dapre sèks li, yo vle pale de wòl sosyete a bay yon moun, swa paske l pote non fanm, swa paske l pote non gason. Chak kominote vle pou medam yo panse, reyaji epi aji tèl fason, jis poutèt se fanm yo ye. Chak kominote vle pou gason panse, reyaji epi aji tèl lòt fason, paske se gason yo ye. Nan pi fò kominote, paregzanp, fanm dwe kwit manje, chèche dlo, chèche mwayen limen dife, pran swen timoun, pran swen mari. Gason yo menm dwe soti al travay, fè lajan, pou okipe madam, pitit, grann ak granpapa. Yo dwe defann fanmi an tou lè gen danje.
Kontrèman a diferans ki egziste ant kò fanm ak kò gason, wòl espesyal fanm ak wòl espesyal gason se envansyon sosyete a. Si kèk aktivite tankou aktivite kwit manje ak aktivite okipe timoun se travay fanm, nan anpil kominote, nan yon lòt kominote se pou gason. Sa soti nan tradisyon, lalwa ak relijyon ki egziste nan chak kominote. Nan menm kominote a, wòl espesyal fanm ak wòl espesyal gason ka pa menm pou tout moun. Sa chita sou edikasyon, ras oubyen laj moun nan. Paregzanp, nan kèk kominote, fanm ki soti nan tèl ras dwe fè travay nan kay, alòske fanm ki soti nan yon lòt ras gen dwa deside fè sa yo vle.
Kijan diferans ant wòl fanm ak wòl gason antre nan tèt moun
Yon jenerasyon ale, yon jenerasyon vini, se paran ki foure diferans sa yo nan tèt timoun. Depi timoun yo tou piti, paran yo pa ba ti fi ak ti gason menm tretman - pafwa, san yo pa menm konnen. Timoun toujou suiv paran yo. Yo wè ki konpòtman papa yo genyen, ki konpòtman manman yo genyen. Yo remake kijan youn trete lòt epi yo wè ki wòl chak gwoup moun sa yo genyen nan kominote a.
Depi y ap grandi, ti fi tankou ti gason dakò pou yo gen konpòtman paran yo vle a. Yo pa vle dezobeyi paran yo ki se otorite nan kay la. Konsa, depi lakay, chak timoun aprann konnen ki sa l ye, epi ki konpòtman li dwe genyen. Konsa, menm jan timoun yo aprann konnen pwòp non yo, se menm jan an diferans ant wòl fanm ak wòl gason antre nan tèt yo - ki sa sa vle di, lè yon moun se fanm oubyen lè yon moun se gason.
Depi lemonn ap chanje, diferans ant wòl gason ak wòl fi ap chanje tou. Anpil jenn fanm ak jenn gason derefize viv menm jan ak paran yo. Men pafwa, chanjman an pa fasil pou yo, paske fanmi yo ak sosyete a vle pou yo kontinye suiv ansyen “prensip” yo. Si medam yo goumen pou fanm ka chwazi wòl yo dwe genyen, y ap jwenn posiblite pou yo gen plis kontwòl sou tout sa ki ka garanti sante seksyèl yo.
Kouman diferans wòl yo ka lakòz pwoblèm
Fulfilling the roles expected by the community can be satisfying and give a sense of pride and belonging. But gender roles also limit people’s choices, valuing women less than men, and causing everyone—the woman herself, her family, and her community—to suffer. In most communities, women are expected to be wives and mothers.
|
Yon fanm ka satisfè epi li ka santi l jwenn plas li nan kominote a, lè l ranpli tout wòl yo rezève pou li. Men wòl sa yo ka anpeche fanm nan fè yon bann aktivite epi chwazi sa l vle chwazi. Akòz wòl sa yo tou, yon fanm ka santi l gen mwens enpòtans pase gason. Lè sa rive, tout moun - fanm nan, fanmi li tankou kominote a - soufri.
Wòl pi fò kominote rezève pou fanm, se wòl madan marye - manman pitit. Anpil fanm renmen wòl sa a, poutèt sa ba yo anpil satisfaksyon epi sa ba yo valè nan kominote a. Gen lòt fanm ki ta pito okipe pwòp zafè pa yo - oubyen, yo ta renmen fè kèk pitit sèlman - men ni fanmi yo ni sosyete a pa ba medam sa yo dwa pou yo chwazi. Si kominote a vle pou fanm fè anpil pitit, medam yo ap gen mwens chans pou yo aprann metye oubyen pou y al lekòl. Fanm ap oblije pase tout tan yo, depanse tout enèji yo, pou yo satisfè bezwen lòt moun. Oubyen tou, si yon fanm pa ka fè pitit, kominote a ap ba l mwens valè pase lòt medam yo.
Pi fò kominote bay travay gason plis valè pase travay fanm. Paregzanp, fanm sa a pase tout jounen an nan travay - epi, chak swa, fòk li kwit manje, fòk li lave, fòk li okipe timoun yo. Men kòm travay pa mari a gen plis enpòtans, li vle pou misye byen repoze - li menm, li pa bezwen repo. Se nòmal pou timoun yo panse, lè y ap grandi, travay gason gen plis enpòtans. Konsa tou, y ap toujou ba fanm mwens valè pase gason.
Anpil fwa, sosyete a panse fanm pi rechiya pase gason. Medam yo gen tout libète pou yo kriye, rele, eksprime emosyon yo devan lòt moun. Men mesye yo aprann gason pa dwe kite moun wè si yo tris oubyen si yo gen sansiblite. Konsa, yo aprann kache santiman yo. Oubyen tou, yo fè santiman yo parèt sou fòm kòlè oubyen vyolans. Sa pi sanble ak gason. Pwoblèm sa a fè timoun yo gen mwens rapò ak papa yo. Epi lè mesye yo gen pwoblèm, yo gen mwens chans pou yo jwenn kout men nan men lòt moun.
Anpil fwa, yo dekouraje fanm pale - oubyen yo anpeche yo patisipe osinon pran lapawòl - nan reyinyon ki fèt nan kominote a. Kidonk, se opinyon gason sèlman kominote a koute - paregzanp, tout moun tande kijan mesye yo konprann yon pwoblèm epi ki solisyon yo pwopoze pou pwoblèm sa a. Kòm fanm gen anpil konesans ak eksperyans, se tout kominote a ki pèdi, lè medam yo pa gen dwa ni eseye konprann pwoblèm yo, ni fè pwopozisyon pou gen chanjman.